Łańcuch kotwiczny to kluczowy element osprzętu cumowniczego jednostki pływającej. Jego zadaniem jest nie tylko połączenie kotwicy z jednostką, ale przede wszystkim zapewnienie odpowiedniego kąta działania kotwicy, odporności na obciążenia oraz trwałości w wymagającym środowisku morskim. Wybór właściwego typu łańcucha ma istotny wpływ na bezpieczeństwo postoju jednostki na kotwicy. Jak dobrać optymalny łańcuch do swojej kotwicy i łodzi? Jak długi powinien być łańcuch i ile łańcucha wypuszczać przy kotwiczeniu?

Jaki łańcuch do kotwicy, a może jednak lina?

Wybór między łańcuchem a liną do kotwicy zależy od rodzaju jednostki, miejsca kotwiczenia oraz oczekiwanego bezpieczeństwa. W praktyce łańcuch często jest uznawany za lepszy wybór – poniżej wyjaśnienie dlaczego.

Dlaczego łańcuch jest lepszy od liny? Po pierwsze, łańcuch dodaje ciężaru blisko dna, co powoduje, że siła ciągnięcia działa bardziej poziomo. To z kolei poprawia trzymanie kotwicy i redukuje ryzyko jej wyrwania z dna. Łańcuch jest odporny na przetarcie, nie przetrze się o skały, rafy, czy wraki. W trudnym terenie (np. kotwiczenie w pobliżu ostrych kamieni) lina może się szybko zużyć. Łańcuch jest również bardziej odporny na UV, sól morską i inne czynniki środowiskowe. Lina wymaga regularnego sprawdzania i konserwacji.

Na koniec pamiętajmy, że przy linie trzeba stosować dodatkowe amortyzatory lub łańcuchy odbojowe.

Jaki typ łańcucha jest najlepszy do kotwic?

Wśród łańcuchów kotwicznych wyróżnia się kilka podstawowych typów, które różnią się konstrukcją ogniw, materiałem oraz przeznaczeniem.

Ogniwa krótkie – standard jachtowy

Najczęściej stosowanym typem w żeglarstwie rekreacyjnym jest łańcuch o ogniwach krótkich (ang. short link chain). Charakteryzuje się on zwartą budową i niewielkimi, szerokimi ogniwami. Taka konstrukcja sprawia, że łańcuch dobrze układa się w windzie kotwicznej i rzadko się zakleszcza. Jest kompatybilny z większością systemów kotwiczenia montowanych na jachtach. W praktyce spotykamy tu dwa podstawowe standardy wykonania: DIN 766 oraz ISO 4565. Choć na pierwszy rzut oka łańcuchy o tej samej średnicy w obu normach wyglądają podobnie, różnią się one długością ogniw, co może mieć kluczowe znaczenie przy współpracy z wyciągarką – dlatego przed zakupem należy sprawdzić, który typ obsługuje dana winda.

Ogniwa średnie i długie – zastosowanie pomocnicze

Łańcuchy o ogniwach średnich i długich (ang. medium i long link chain) są rzadziej wykorzystywane jako główne łańcuchy kotwiczne. Ogniwa średnie stosowane są czasem w rozwiązaniach, gdzie nie korzysta się z windy, lub w krótkich odcinkach jako łańcuch odbojowy przy samej kotwicy. Natomiast ogniwa długie, mimo niższej masy i ceny, nie nadają się do wind i mają niższą wytrzymałość mechaniczną – mogą być używane jako łańcuchy pomocnicze, cumownicze, czy w instalacjach do boi.

Klasy wytrzymałości łańcucha kotwicznego

Łańcuchy kotwiczne różnią się także wytrzymałością, oznaczaną często literą „G” i liczbą – np. G30, G40, G43 czy G70. Im wyższy numer, tym większa wytrzymałość na rozciąganie, co przy tej samej średnicy ogniw pozwala na uzyskanie większej siły trzymania. Wybór odpowiedniej klasy zależy od rozmiaru jednostki, siły kotwiczenia oraz oczekiwanej trwałości łańcucha.

Materiał łańcucha kotwicznego

Łańcuch kotwiczny może być wykonany z różnych materiałów, z których każdy ma swoje zalety i ograniczenia – zarówno pod względem wytrzymałości, trwałości, jak i odporności na korozję.

1. Stal – stalowe łańcuchy są najpowszechniejszym wyborem wśród żeglarzy i właścicieli łodzi. Charakteryzują się bardzo dobrą wytrzymałością mechaniczną, odpornością na zużycie i długą żywotnością. Wykonane są z wysokiej jakości stali konstrukcyjnej, która dobrze znosi siły rozciągające i uderzenia występujące podczas kotwiczenia.

2. Stal ocynkowana – jednym z najczęściej stosowanych wariantów jest stal ocynkowana ogniowo, czyli stal pokryta warstwą cynku chroniącą przed korozją. To doskonałe rozwiązanie do użytku w środowisku morskim, gdzie stal narażona jest na działanie soli i wilgoci. Ocynk zapewnia dobrą równowagę między kosztem, wytrzymałością i odpornością na rdzę.

3. Stal nierdzewna (INOX) – łańcuchy kotwiczne ze stali nierdzewnej to wybór klasy premium. Ich największą zaletą jest wysoka odporność na korozję, nawet w najbardziej agresywnym środowisku morskim. Dzięki temu są idealne dla jednostek morskich, które regularnie pływają po słonych wodach. Dodatkowo stal nierdzewna zachowuje estetyczny wygląd i nie wymaga częstego konserwowania. Minusem jest wysoka cena.

4. Stal stopowa – stal stopowa to materiał wzbogacony o dodatki takie jak chrom, mangan czy nikiel, które znacząco poprawiają wytrzymałość, twardość i odporność na zużycie. Takie łańcuchy znajdują zastosowanie głównie tam, gdzie wymagana jest wyjątkowa trwałość i siła – np. na większych jednostkach lub w wymagających warunkach kotwiczenia. Często występują w wyższych klasach wytrzymałości, np. G70.

5. Brąz – brązowe łańcuchy to ciekawa alternatywa dla mniejszych jednostek. Choć nie dorównują stali pod względem wytrzymałości, mają dobrą odporność na korozję i mogą być stosowane w spokojnych, osłoniętych akwenach. Ze względu na niższą trwałość i wyższą cenę w przeliczeniu na siłę, stosowane są rzadziej – najczęściej w specjalistycznych lub historycznych jednostkach.

6. Materiały syntetyczne (nylon, polipropylen) – chociaż nie są to materiały używane do produkcji łańcuchów sensu stricto, warto wspomnieć o linach kotwicznych z włókien syntetycznych, które są lekkie, elastyczne i odporne na gnicie oraz pleśń. Nylon czy polipropylen dobrze sprawdzają się w połączeniu z krótkim odcinkiem łańcucha, ale nie zastępują w pełni właściwości mechanicznych łańcucha stalowego, zwłaszcza pod względem odporności na przetarcia i trzymania kotwicy przy dnie.

Wybór odpowiedniego łańcucha powinien być podyktowany wielkością jednostki, sposobem kotwiczenia, oraz obecnością lub brakiem windy kotwicznej. Dla jachtów turystycznych zalecany jest łańcuch o ogniwach krótkich zgodny z normą DIN 766 lub ISO 4565. W przypadku większych jednostek warto rozważyć zastosowanie łańcucha wyższej klasy (np. G40 lub G70), a tam, gdzie kluczowe jest bezpieczeństwo i trwałość – wersji nierdzewnej.

W mniejszych łodziach, które nie są wyposażone w wyciągarki, dopuszczalne jest stosowanie łańcuchów o innych typach ogniw lub kombinacji łańcucha z liną kotwiczną. Takie rozwiązanie – tzw. hybrydowy zestaw kotwiczny – polega na zastosowaniu kilku metrów łańcucha przy kotwicy (dla zapewnienia odpowiedniego kąta pracy i odporności na przetarcia), połączonego z lekką i elastyczną liną. To kompromis między bezpieczeństwem a wygodą obsługi.

Jak długi łańcuch kotwicy?

Długość łańcucha kotwicznego zależy od kilku czynników: głębokości kotwiczenia, warunków pogodowych, typu dna oraz rodzaju jednostki. Nie ma jednej uniwersalnej wartości, ale istnieją sprawdzone zasady i przeliczniki, które pomagają dobrać odpowiednią długość.

Wielu żeglarzy kieruje się zasadą „Minimum 5 × długość jachtu”, czyli dla jachtu 10-metrowego: co najmniej 50 metrów łańcucha. Jest to jednak absolutne minimum. W praktyce najczęściej stosuje się:

• 50–60 m – małe i średnie jachty (do 12 m)

• 70–100 m – większe jachty i katamarany

• >100 m – jednostki oceaniczne i komercyjne

Ile łańcucha należy puścić przy kotwiczeniu?

Według tzw. zasady ogólnej, długość łańcucha kotwicznego powinno dobierać się do głębokości akwenu wodnego w stosunku 5:1 – czyli 5 metrów łańcucha na każdy 1 metr głębokości wody. Jeśli więc kotwiczysz na 5 metrach głębokości, wypuść 25 metrów łańcucha.