Lina żeglarska – rodzaje i zastosowanie

Lina żeglarska – rodzaje i zastosowanie

Liny to „układ nerwowy” jachtu – przenoszą siły, przekazują komendy i trzymają całą konstrukcję w ryzach. Różnią się materiałem (od klasycznych włókien naturalnych po nowoczesne syntetyki), sposobem wykonania (skręcane i plecione, z oplotem lub bez) oraz funkcją na pokładzie: od cum i lin kotwicznych, przez olinowanie stałe podtrzymujące maszt, po fały i szoty sterujące żaglami. Świadomy dobór typu liny do konkretnego zadania decyduje o wygodzie obsługi, trwałości osprzętu i – co najważniejsze – bezpieczeństwie załogi. Dlatego dziś prezentujemy przegląd lin żeglarskich, który pomoże szybko zorientować się, która lina sprawdzi się najlepiej w danym miejscu.

Jakie są rodzaje lin żeglarskich?

Liny żeglarskie można podzielić zarówno ze względu na materiał, z którego są wykonane, jak i na pełnioną funkcję. Tradycyjnie stosowano liny z włókien naturalnych, takich jak konopie, sizal czy bawełna – są one przyjemne w dotyku i dobrze trzymają węzły, jednak szybciej nasiąkają wodą i są mniej odporne na warunki atmosferyczne. Współcześnie częściej używa się lin z materiałów sztucznych, takich jak polipropylen czy poliester, które charakteryzują się większą wytrzymałością, odpornością na wilgoć, promieniowanie UV i przetarcia. Oprócz tego liny dzielą się według funkcji. Dzięki temu każdy rodzaj liny ma swoje określone zadanie i jest dobierany w zależności od potrzeb na pokładzie.

Liny żeglarskie z naturalnych materiałów

Liny żeglarskie wykonywane z włókien naturalnych mają długą tradycję i do dziś znajdują zastosowanie, choć coraz częściej zastępują je materiały sztuczne. Liny bawełniane są miękkie, elastyczne i przyjemne w dotyku, dlatego świetnie sprawdzają się tam, gdzie lina ma kontakt z rękami żeglarza lub elementami wymagającymi delikatności. Wadą jest ich stosunkowo niska odporność na wilgoć – szybko nasiąkają wodą, przez co stają się cięższe i mniej wytrzymałe. Liny sizalowe, wykonywane z włókien agawy sizalowej, są bardziej szorstkie i twardsze niż bawełniane, ale jednocześnie wytrzymalsze i odporniejsze na uszkodzenia mechaniczne. Często wykorzystuje się je jako liny cumownicze lub pomocnicze. Liny manilowe, produkowane z włókien liści bananowca abaka, uchodzą za najlepsze spośród naturalnych – są mocne, stosunkowo lekkie, a przy tym bardziej odporne na działanie wody morskiej niż sizal czy konopie. Dlatego przez długi czas stanowiły podstawowy wybór w żeglarstwie, zanim zostały wyparte przez nowoczesne włókna syntetyczne.

Liny żeglarskie z materiałów sztucznych

Liny żeglarskie z włókien sztucznych różnią się właściwościami w zależności od rodzaju materiału, co sprawia, że mają szerokie i zróżnicowane zastosowanie na jachtach.

• Poliestrowe – należą do najczęściej spotykanych w żeglarstwie. Są odporne na działanie promieni UV, ścieranie i wilgoć, a przy tym charakteryzują się niewielką rozciągliwością. Dzięki temu dobrze sprawdzają się jako liny w olinowaniu ruchomym, np. fały i szoty.

• Polipropylenowe – lekkie i unoszą się na wodzie, co czyni je praktycznym wyborem np. na liny ratownicze czy cumownicze. Ich wadą jest mniejsza odporność na promieniowanie słoneczne i ścieranie, dlatego szybciej się zużywają.

• Aramidowe (np. Kevlar) – niezwykle wytrzymałe na rozciąganie i uszkodzenia mechaniczne, a przy tym stosunkowo lekkie. Mają jednak ograniczoną odporność na zginanie i promieniowanie UV, dlatego wymagają dodatkowej ochrony.

• Poliamidowe (nylonowe) – bardzo mocne i elastyczne, dobrze absorbują nagłe szarpnięcia, co sprawia, że nadają się np. na cumy w portach narażonych na falowanie. Ich wadą jest duża chłonność wody, która zwiększa wagę liny i osłabia jej wytrzymałość.

• Dyneema (HMPE – polietylen o wysokiej masie cząsteczkowej) – jedne z najmocniejszych dostępnych lin syntetycznych. Łączą ogromną wytrzymałość z minimalnym rozciąganiem i niewielką wagą. Są odporne na wodę i promieniowanie UV, co sprawia, że często zastępują elementy stalowe w nowoczesnym olinowaniu.

• PBO (polibenzoksazol) – jedno z najbardziej zaawansowanych włókien wykorzystywanych w produkcji lin żeglarskich klasy premium. Charakteryzuje się wyjątkową wytrzymałością na zerwanie – jeszcze wyższą niż aramidy czy Dyneema – oraz bardzo niską rozciągliwością. Dzięki temu liny PBO świetnie sprawdzają się w miejscach, gdzie wymagana jest maksymalna sztywność i przenoszenie ogromnych obciążeń.

Jak jest skonstruowana lina żeglarska?

Liny żeglarskie mogą być wykonywane w dwóch podstawowych technologiach: jako liny skręcane lub plecione.

Liny skręcane powstają poprzez zwinięcie ze sobą trzech lub większej liczby splotek (pasemek włókien). To tradycyjna metoda, dzięki której lina jest stosunkowo elastyczna, łatwa do wiązania i dobrze „pracuje” na knagach czy kabestanach. Ich zaletą jest również prostsza budowa, co przekłada się na niższą cenę. Minusem może być tendencja do skręcania się podczas pracy i mniejsza odporność na ścieranie niż w przypadku lin plecionych.

Liny plecione wykonuje się poprzez przeplatanie wielu włókien w oplot, czasem z dodatkowym rdzeniem wewnętrznym. Mogą być jedno- lub dwuwarstwowe (rdzeń + oplot), co zapewnia dużą wytrzymałość mechaniczną, odporność na przetarcia oraz stabilny kształt bez tendencji do skręcania się. Są mniej rozciągliwe, wygodniejsze w obsłudze i dłużej zachowują właściwości użytkowe. Ich struktura sprawia także, że są bardziej odporne na działanie czynników atmosferycznych.

W praktyce na jachtach często spotyka się oba typy lin – skręcane w prostszych zastosowaniach pomocniczych, a plecione jako liny robocze i elementy olinowania, gdzie liczy się niezawodność i trwałość.

Funkcje lin żeglarskich

W żeglarstwie liny dzieli się nie tylko ze względu na materiał czy sposób wykonania, ale przede wszystkim według funkcji, jaką pełnią na jachcie. Każda z nich ma swoje własne zadanie i charakterystyczną nazwę:

Liny cumownicze – służą do mocowania jednostki w porcie, przy kei, boi lub innej jednostce.

Liny kotwiczne – utrzymują jacht na miejscu po rzuceniu kotwicy; często w połączeniu z łańcuchem kotwicznym.

Olinowanie stałe – to liny i cięgna utrzymujące maszt w pionie, m.in.:

• wanty – boczne podtrzymanie masztu,

• sztag – lina z przodu masztu,

• achtersztag – lina od góry masztu do rufy.

Olinowanie ruchome – liny obsługujące żagle, w tym:

• fały – do wciągania i opuszczania żagli lub innych elementów takielunku (np. bomu),

• szoty – do regulacji ustawienia żagli względem wiatru,

• kontraszoty – zapobiegają niekontrolowanemu przeskakiwaniu żagla przy zmianach kursu,

• bras – do obracania rei na żaglowcach rejowych,

• obciągacze i podnośniki bomu – do regulacji pozycji bomu,

• reje – liny do refowania żagli, czyli zmniejszania ich powierzchni.

Dzięki temu precyzyjnemu nazewnictwu żeglarze mogą szybko i jednoznacznie komunikować się podczas manewrów, unikając nieporozumień na pokładzie.

Jakie liny żeglarskie do cumowania?

Do cumowania jachtów stosuje się przede wszystkim liny poliamidowe (nylonowe) i poliestrowe, czasem także polipropylenowe. Poliamidowe (nylonowe) są bardzo wytrzymałe i elastyczne, dzięki czemu dobrze amortyzują szarpnięcia spowodowane falowaniem czy ruchem w porcie. Poliestrowe są mniej rozciągliwe niż poliamidowe, ale odporne na ścieranie, promieniowanie UV i działanie wody morskiej. Polipropylenowe są lekkie, unoszą się na wodzie i są tanie, dlatego bywają stosowane jako liny pomocnicze. W praktyce najczęściej spotyka się cumy z poliamidu lub poliestru, często w wersji plecionej, bo są trwałe, wygodne w użyciu i długo zachowują swoje właściwości.

Jakie liny na fały?

Na fały, czyli liny służące do stawiania i zrzucania żagli, wybiera się przede wszystkim liny o niskiej rozciągliwości, które zapewniają stabilne trzymanie żagla w odpowiedniej pozycji. Najczęściej stosuje się liny poliestrowe plecione. Mają dobrą odporność na ścieranie i promieniowanie UV, są trwałe i umiarkowanie rozciągliwe. Sprawdzają się na większości jachtów turystycznych. Alternatywą są liny z rdzeniem z Dyneemy (HMPE), które charakteryzują się minimalną rozciągliwością i bardzo dużą wytrzymałością przy niskiej wadze. Stosowane głównie na jachtach regatowych i nowoczesnych jednostkach, gdzie precyzja trymu żagli ma ogromne znaczenie. W żeglarstwie wyczynowym stosuje się również liny aramidowe (np. Kevlar), z uwagi na fakt, że niemal się nie rozciągają i dobrze przenoszą duże obciążenia, choć są bardziej wrażliwe na promieniowanie UV i zginanie niż Dyneema.

Jakie liny na szoty?

Szoty to liny służące do pracy na żaglach (grot, fok, genua, spinaker itp.), dlatego muszą być wygodne w obsłudze, odporne na tarcie i nie mogą zbyt mocno się rozciągać. W jachtach turystycznych królują liny poliestrowe plecione – najczęściej stosowane na szoty grota i foka. Są trwałe, odporne na promieniowanie UV i ścieranie, a przy tym dobrze leżą w dłoni. Sprawdzą się również liny poliestrowe z miękkim oplotem. Są wygodne, co przyda się, gdy szoty często przechodzą przez ręce (np. na spinakerze). Ich oplot jest przyjemny w dotyku i zapewnia dobry chwyt. Ewentualnie liny Dyneema (HMPE) z poliestrowym oplotem. Są bardzo mocne, lekkie i niemal nierozciągliwe, dzięki czemu zapewniają precyzyjne ustawienie żagli. Stosowane głównie na jednostkach regatowych, gdzie liczy się dokładność trymu i szybkość reakcji. W praktyce na jachty turystyczne wybiera się najczęściej szoty poliestrowe, natomiast na jachty sportowe i regatowe – szoty z rdzeniem z Dyneemy i poliestrowym oplotem dla wytrzymałości i komfortu pracy.

Jaka lina do talii grota?

Do talii grota, czyli układu odpowiadającego za kontrolę położenia bomu i kształtu grota, najlepiej sprawdzają się liny wytrzymałe, odporne na ścieranie i pracę w bloczkach. Na jachtach turystycznych najczęściej stosuje się liny poliestrowe plecione, ponieważ są trwałe, odporne na promieniowanie UV i wilgoć, a przy tym zapewniają wystarczająco małą rozciągliwość. W żeglarstwie regatowym częściej sięga się po liny z rdzeniem z Dyneemy, które niemal się nie rozciągają, są bardzo mocne i lekkie, dzięki czemu pozwalają na wyjątkowo precyzyjne ustawianie żagla. Liny poliamidowe, choć wytrzymałe, nie są polecane do tego zastosowania, ponieważ ich elastyczność utrudnia dokładną regulację grota. W praktyce wybór materiału zależy więc od charakteru żeglowania – na jachtach turystycznych najlepiej sprawdza się poliester, natomiast na jednostkach sportowych Dyneema w oplocie poliestrowym.

Co jest lepsze, lina syntetyczna czy stalowa?