Rolki do przyczepy podłodziowe – rodzaje, dobór rozmiaru i wymiana

Rolki do przyczepy podłodziowe – rodzaje, dobór rozmiaru i wymiana

Rolki do przyczepy podłodziowe przenoszą ciężar łodzi na ramę, prowadzą kadłub podczas wciągania i chronią go przed uszkodzeniem w czasie jazdy. Na każdej przyczepie podłodziowej pracują trzy podstawowe typy. Rolka kilowa, nazywana też denną, podpiera kil i dno. Rolka boczna stabilizuje burty i naprowadza łódź na oś przyczepy. Rolka dziobowa razem z dziobnicą przyjmuje dziób. Czym różnią się poszczególne rodzaje, jak zmierzyć rolkę przed zakupem, z jakiego materiału ją wybrać i jak wymienić zużytą sztukę? Z obserwacji warsztatowych wynika, że właściciele łodzi przypominają sobie o rolkach dopiero wtedy, gdy na żelkocie pojawia się rysa albo szara smuga. Tymczasem pojedyncza rolka kilowa kosztuje od kilkunastu do kilkudziesięciu złotych, czyli ułamek ceny naprawy uszkodzonego kadłuba.

Do czego służą rolki do przyczepy podłodziowe?

Rolki mają trzy zadania. Przenoszą masę łodzi na ramę przyczepy, zmniejszają tarcie przy wciąganiu i wodowaniu oraz utrzymują kadłub w osi przyczepy podczas jazdy.

Bez rolek dno łodzi opierałoby się bezpośrednio na stalowych profilach. Każde wciągnięcie na slipie oznaczałoby wtedy przesuwanie kadłuba po metalu. Obracająca się rolka zamienia tarcie ślizgowe na toczne, dzięki czemu wciągarka przesuwa łódź z wyraźnie mniejszym wysiłkiem, a powierzchnia kadłuba nie jest szlifowana przy każdym slipowaniu. Część właścicieli łączy hak pasa wciągarki z łodzią za pomocą szekli ze stali nierdzewnej, co ułatwia szybkie odpięcie jednostki na slipie.

Druga funkcja ujawnia się w trasie. Łódź na przyczepie pracuje razem z zawieszeniem, a nierówności drogi przenoszą się na kadłub. Rolki boczne i kilowe trzymają go w jednej pozycji, a gumowe rolki dodatkowo tłumią część drgań. Ma to także wymiar prawny, bo zgodnie z art. 61 ustawy Prawo o ruchu drogowym ładunek umieszczony na pojeździe musi być zabezpieczony przed zmianą położenia, a łódź na przyczepie jest właśnie takim ładunkiem.

Rolki czy płozy i podpory płaskie?

Rolki ułatwiają wodowanie z płytkiego lub stromego slipu, a płozy lepiej rozkładają nacisk na dużej powierzchni dna. Część producentów oferuje ten sam model przyczepy w dwóch wersjach. Przykładem są przyczepy Lorries z serii PP, sprzedawane z rolkami albo z płozami.

Płozy, czyli podłużne podpory płaskie obite wykładziną lub gumą, wymagają głębszego zanurzenia przyczepy, bo łódź musi się z nich unieść na wodzie. Rolki pozwalają zsunąć jednostkę wcześniej, ale skupiają nacisk w kilku punktach. Przy częstym wodowaniu z płytkich slipów lepiej sprawdzają się rolki. Przy łodzi o delikatnym dnie, wodowanej rzadko i z głębokiego slipu, rozsądniejszym wyborem są płozy. Niezależnie od rodzaju podparcia po wyciągnięciu łodzi warto odkręcić korek spustowy w pawęży, żeby przed jazdą z kadłuba spłynęła woda zebrana w zęzie.

Wiele przemawia za tym, że dla typowej łodzi motorowej używanej rekreacyjnie najlepszym kompromisem jest układ mieszany. Rolki kilowe prowadzą łódź po osi, a płaskie podpory boczne rozkładają ciężar na burtach.

Rodzaje i zastosowanie

Na rynku powtarza się pięć rodzajów rolek, które różnią się miejscem montażu i kształtem. Nazwy bywają mieszane w opisach sklepów, dlatego warto znać funkcję każdej z nich. Rolek do przyczepy nie należy przy tym mylić z rolkami kotwicy montowanymi na dziobie łodzi, które prowadzą linę i łańcuch kotwiczny.

Rolka kilowa (denna)

Rolka kilowa przenosi główną część ciężaru łodzi i prowadzi kil wzdłuż osi przyczepy. Montuje się ją na środkowej belce ramy, zwykle w kilku miejscach od dyszla do rufy. Ma profil wklęsły, który obejmuje kil i nie pozwala łodzi zsunąć się na bok.

Najczęściej spotykana długość rolki kilowej to 190 mm. W tym rozmiarze dostępne są rolki KNOTT, DOMAR, a także zamienniki bez marki. Skrajne wymiary w ofertach sklepów wynoszą od około 66 mm do 300 mm. Odmianą jest rolka kilowa typu „V” o głębszym wycięciu, przeznaczona do łodzi z wyraźnie zaznaczonym kilem. W opisach produktów pojawia się też podział na rolki denne dyszlowe i rufowe, który wskazuje miejsce montażu na ramie.

Rolka boczna i rolka naprowadzająca

Rolka boczna podpiera burtę i nie pozwala łodzi przechylić się na przyczepie. Montuje się ją na wspornikach bocznych, pojedynczo albo w zestawach podwójnych i poczwórnych. Popularne rolki boczne Brenderup mocuje się na profilu 40×40 mm.

Ta sama rolka ustawiona bliżej rufy pełni funkcję naprowadzającej, nazywanej też najazdową. Dzięki niej łódź wjeżdża prosto na przyczepę nawet przy bocznym wietrze lub prądzie.

Rolka dziobowa i dziobnica

Rolka dziobowa przyjmuje dziób łodzi przy słupku wciągarki. Jej typowy rozmiar to 75 mm. Dziobnica, nazywana także stoperem dziobowym lub odbojnikiem, to gumowy element w kształcie litery V, o który opiera się dziób po pełnym wciągnięciu. Razem stabilizują łódź w kierunku wzdłużnym i chronią dziób przy hamowaniu. Pas lub linka wciągarki zaczepia się przy tym o ucho pokładowe na dziobie łodzi, więc jego stan i mocowanie warto sprawdzać razem z rolką dziobową.

Rolka rufowa i kołyska dwurolkowa

Rolka rufowa znajduje się na końcu ramy i jako pierwsza styka się z kadłubem przy wciąganiu. W przyczepach Brenderup występuje jako rolka podwójna o szerokości 185 mm.

Kołyska dwurolkowa, nazywana też rolką wahadłową, to dwie rolki osadzone na ruchomym ramieniu. Ramię odchyla się i dopasowuje do linii kadłuba, dzięki czemu nacisk rozkłada się na dwa punkty zamiast na jeden. Kołyski stosuje się przy cięższych łodziach i przy kadłubach o zmiennym kącie dna.

Jak dobrać rolki do przyczepy podłodziowe do kształtu kadłuba?

Kształt dna decyduje o profilu rolki kilowej, a długość i masa łodzi decydują o liczbie punktów podparcia.

Do łodzi motorowych z wyraźnym kilem, czyli kadłubem typu V, dobiera się wąskie rolki kilowe z głębokim wycięciem. Obejmują one kil, a resztę ciężaru przejmują rolki lub podpory boczne.

Jachty i łodzie z płaskim dnem potrzebują rolek szerszych, o płytszym profilu, albo kołysek wahliwych. Wąska rolka typu V pod płaskim dnem skupiłaby nacisk na małej powierzchni, co przy dłuższej jeździe może odkształcić laminat. Ten podział stosują w swoich opisach także sprzedawcy rolek, oddzielnie oznaczając modele do kadłubów płaskodennych i do kadłubów V.

Ile rolek kilowych potrzebuje przyczepa?

Nie istnieje jedna liczba rolek pasująca do każdej przyczepy. Kil powinien być podparty na większości długości, a najgęściej w części rufowej, gdzie łódź motorowa przenosi ciężar silnika. Przykładowo przyczepa Lorries PP25-8025, przeznaczona do łodzi o długości do 7,8 m, ma kołyskę z trzema rolkami dennymi uzupełnioną kołami poliuretanowymi.

Warto zauważyć, że więcej rolek nie zawsze oznacza lepiej. Jeżeli rolki nie są ustawione na jednej linii, łódź i tak opiera się na dwóch najwyższych, a pozostałe obracają się w powietrzu. Precyzyjne ustawienie wysokości daje więcej niż dokładanie kolejnych sztuk.

Jak zmierzyć rolki do przyczepy podłodziowe przed zakupem?

Do zamówienia zamiennika potrzebne są trzy wymiary, czyli długość, średnica zewnętrzna i średnica otworu. Bez nich zakup rolki przypomina loterię.

Przy pomiarach warto stosować poniższą kolejność sprawdzania.

Długość – mierzy się ją wzdłuż osi, od krawędzi do krawędzi rolki. Najpopularniejsze wartości to 75, 100, 120, 125, 155 i 190 mm.
Średnica zewnętrzna – mierzy się ją w najszerszym miejscu rolki, zwykle na jej końcach. Rolki kilowe 190 mm mają średnicę od 75 do 95 mm, zależnie od producenta.
Otwór – to wewnętrzna średnica tulejki, przez którą przechodzi oś. W ofertach powtarzają się otwory 13, 16 i 21 mm.

Oprócz trzech wymiarów rolki warto zapisać długość osi i rozstaw uchwytu. Przy rolkach bocznych liczy się także przekrój profilu, na którym montuje się wspornik, najczęściej 40×40 mm.

Gumowe czy z PCV?

Guma lepiej tłumi drgania i dopasowuje się do kształtu kadłuba. PCV i poliuretan są twardsze, łatwiej się toczą i rzadziej zostawiają ślady.

Rolki gumowe sprawdzają się przy łodziach przewożonych na długich trasach, bo elastyczny materiał przejmuje część uderzeń z drogi. Rolki z PCV, często w kolorze niebieskim lub szarym, są lżejsze i twardsze. Oba materiały starzeją się jednak na słońcu, tylko w inny sposób. Naprężona guma pęka głównie pod wpływem ozonu, co pokazują badania starzenia ozonowego kauczuku naturalnego prowadzone na Uniwersytecie Bundeswehry w Monachium. PCV pod wpływem promieniowania UV kruszeje powierzchniowo i matowieje, co opisuje przegląd o starzeniu atmosferycznym wyrobów z PCV opublikowany w czasopiśmie Polymers w 2024 roku. Poliuretan łączy elastyczność gumy z twardością tworzywa, ale jest najdroższy.

Rolki niebrudzące

Rolka niebrudząca to rolka z materiału, który nie zostawia smug na kadłubie. Czarna guma z dodatkiem sadzy potrafi pozostawić szary ślad na białym żelkocie, szczególnie w upale i przy długim postoju. Zjawisko barwienia powierzchni przez gumę w wyniku kontaktu i migracji składników mieszanki jest na tyle dobrze poznane, że opisuje je osobna norma badawcza ASTM D925. Sprzedawcy oznaczają takie modele jako niebrudzące, bezśladowe lub niebarwiące kadłuba.

Z praktyki wynika, że przy białych i jasnych kadłubach dopłata do rolek niebrudzących zwraca się szybko. Usuwanie smug z żelkotu wymaga pasty polerskiej i czasu, a problem wraca po każdym sezonie.

Tuleja łożyskowana czy nie łożyskowana?

Większość rolek do przyczep podłodziowych ma zwykłą tuleję ślizgową, która obraca się bezpośrednio na stalowej osi. Często wykonuje się ją z tarnamidu, czyli poliamidu PA6 produkowanego przez Grupę Azoty. Takie rozwiązanie dobrze znosi zanurzenie w wodzie, bo nie ma w nim łożyska, które mogłoby skorodować. Warunkiem jest czysta i gładka oś. Rolki łożyskowane spotyka się rzadziej i opłacają się głównie przy ciężkich łodziach wodowanych bardzo często.

Kiedy i jak wymienić rolki do przyczepy podłodziowe?

Rolkę wymienia się, gdy przestaje się obracać, pęka lub zostawia ślady na kadłubie. Wymiana jednej rolki kilowej zajmuje zwykle od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, a większość czasu pochłania odciążenie łodzi i walka z zapieczoną osią.

Objawy zużycia

Rolka nie obraca się ręcznie albo obraca się skokowo.
Na gumie widać pęknięcia, ubytki lub spłaszczenie od długiego postoju.
Na kadłubie pojawiają się rysy lub szare smugi wzdłuż linii rolek.
Łódź wjeżdża na przyczepę krzywo, mimo prawidłowego ustawienia przyczepy na slipie.
Oś rolki jest wyraźnie skorodowana lub ma luz w uchwycie.

Wymiana rolki kilowej krok po kroku

Instrukcja dotyczy wymiany rolki kilowej na przyczepie z łodzią. Przy pustej przyczepie krok pierwszy można pominąć.

Krok 1: Odciąż rolkę przed demontażem

Krok 2: Zmierz starą rolkę

Krok 3: Zdemontuj oś rolki

Krok 4: Oceń stan osi i uchwytu

Krok 5: Załóż nową rolkę na oczyszczoną oś

Krok 6: Ustaw wysokość rolki względem pozostałych

Krok 7: Sprawdź pracę rolki pod obciążeniem

Zamienniki, czy rolki KNOTT, DOMAR i Brenderup są wymienne?

Marka ma mniejsze znaczenie niż wymiary. Rolka DOMAR może zastąpić rolkę KNOTT, a zamiennik bez marki rolkę Brenderup, jeżeli zgadzają się długość, średnica zewnętrzna i otwór. Przy rolkach bocznych dodatkowo liczy się przekrój profilu wspornika.

Czy rolki można wymienić samodzielnie?

Tak. Wymiana wymaga podnośnika, drewnianego klocka i podstawowych kluczy. Najważniejsze jest odciążenie rolki przed demontażem osi i ustawienie nowej rolki na jednej wysokości z pozostałymi.

Jaki rozmiar rolki kilowej jest najpopularniejszy?

Najczęściej spotykana długość rolki kilowej to 190 mm. Przed zakupem trzeba jednak sprawdzić także średnicę zewnętrzną i otwór, bo różnią się między producentami.

Rolki do przyczepy podłodziowe: podsumowanie

O bezpieczeństwie łodzi na przyczepie decyduje dopasowanie rolek, a nie ich marka ani cena. Rolka o właściwych wymiarach, ustawiona na jednej linii z pozostałymi i pracująca na czystej osi, chroni kadłub lepiej niż droższy zamiennik dobrany na oko. Zużytą rolkę można wymienić samodzielnie w kilkadziesiąt minut. Osprzęt, który współpracuje z przyczepą po stronie łodzi, czyli ucha pokładowe, szekle i korki spustowe, można dobrać w sklepie Wave Sea.